Een gewelddadige onteigening

2003 - 2007

Tussen 2003 en 2007 voerde de Russische Federatie de grofste onteigening uit in de Russische geschiedenis. Het volgende overzicht geeft een schaamteloze politieke campagne weer die tot in detail door het arbitragetribunaal in Den Haag is onderzocht; de uiteenzetting hiervan is terug te vinden op pagina's 257-269 van het arbitrale eindvonnis.

Mikhail Khodorkovsky, de algemeen directeur van Yukos, speelde in toenemende mate een belangrijke rol in de Russische maatschappij. In 2001 lanceerde hij samen met andere uiteindelijk begunstigden van GML de Open Russia Foundation, die ten doel had de prille democratie van het land te steunen. Maar in de ogen van president Poetin vormde Khodorkovsky een bedreiging.

Kort na een bijeenkomst met de Russische Unie van Industriëlen en Ondernemers in februari 2003, die op de televisie werd uitgezonden en waar Khodorkovsky sprak over het belang om corruptie te bedwingen, begonnen de Russische autoriteiten medewerkers van Yukos lastig te vallen en te bedreigen. De kantoren van het bedrijf werden doorzocht en bescheiden werden in beslag genomen.

In oktober 2003 werd Mikhail Khodorkovsky door gewapende veiligheidsdiensten gearresteerd. Ondanks dat het Europees Hof voor de Rechten van de Mens de gang van zijn proces veroordeelde, zou hij meer dan tien jaar in de gevangenis doorbrengen.

Zijn geweten volgend, weigerde Vasiliy Aleksanjan een valse verklaring af te leggen tegen zijn collega's bij Yukos. Hij stierf twee jaar na zijn vrijlating.

Zijn geweten volgend, weigerde Vasiliy Aleksanjan een valse verklaring af te leggen tegen zijn collega's bij Yukos. Hij stierf twee jaar na zijn vrijlating.

In totaal werden meer dan 30 medewerkers van Yukos verhoord of gearresteerd.

Kort na de arrestatie van Vasiliy Aleksanjan, uitvoerend vicepresident van Yukos, werd bij hem lymfeklierkanker en AIDS vastgesteld. Medische hulp die dringend nodig was werd hem herhaaldelijk geweigerd, zelfs toen zijn gezondheid verslechterde. Zijn geweten volgend, weigerde Aleksanjan om een valse verklaring af te leggen tegen zijn collega's bij Yukos. Hij bleef bijna drie jaar in voorarrest onder omstandigheden die door de Russische Mensenrechtenraad als 'monsterlijk' werden omschreven. In 2008 beval het Europees Hof voor de Rechten van de Mens Rusland hem vrij te laten. Hij stierf twee jaar na zijn vrijlating.

In december 2003, slechts enkele maanden nadat een reguliere belastingcontrole had aangetoond dat het bedrijf financieel op orde was, eiste de Russische belastingdienst, zonder nadere aankondiging, $ 3,5 miljard van Yukos. Yukos kreeg opdracht om het volledige bedrag binnen twee dagen te betalen.

In de twee daaropvolgende jaren zouden de autoriteiten in totaal $ 24 miljard eisen en elk aanbod om in gesprek te gaan weigeren. De handelswijze van de autoriteiten riep een simpele vraag op: Waarom zouden ze Yukos intimideren en bedreigen als hun daadwerkelijke doel het innen van belasting was?

Naarmate de Russische staat zijn intimidatiecampagne voortzette, werd het uiteindelijke doel duidelijk: het vernietigen van Yukos en het stelen van diens eigendommen. In 2006 veilde de staat de belangrijkste productiemaatschappij van Yukos, Yuganskneftegaz, in minder dan tien minuten. Het grootste deel van de eigendommen van Yukos werd voor ruim onder de marktwaarde vastgestelde vergoedingen overgenomen door het staatsoliebedrijf Rosneft en aan Rosneft gelieerde ondernemingen. In 2006 werd Yukos tot in faillissement gedwongen. In 2007 werd de onderneming uit het handelsregister geschrapt.

Schrijf je hier in voor nieuwsupdates